Herkesin sözde eşit olduğu, ancak örtülü kast sistemlerinin her köşe başında pusu kurduğu bir dünyada yaşıyoruz. “Evet, eşitiz tabii…” diyerek başlayan cümlelerin hemen ardından gelen, “Lakin ben iyi bir eğitim aldım, daha çok şey biliyorum” veya “Benim vizyonum farklı” gibi eklemeleri duyar gibi oluyorum. Oysa eşitlik dediğimiz kavram, hayatımıza ne kadar nüfuz etti? Ya da eşitliği aslında yanlış mı anlıyoruz?
Bu kavramı zihnimizde biraz daha net oturtabilmek için meseleye mikrodan makroya, yani yaşamın en temel noktalarından sisteme doğru bakalım.
Kalifikasyonun Gerçek Ölçüsü Nedir?
Örneğin; “kalifiye olmak” tam olarak neyi ifade eder? Çok iyi domates yetiştiren bir çiftçi mi daha kalifiyedir, yoksa yer altından kömür çıkartan bir madenci mi? Ya da dört yıllık bir üniversite diplomasına sahip olmak bizi otomatik olarak daha mı üstün kılar?
Şöyle düşünelim: Ya yerin altından kömür çıkarmanın da dört yıllık bir üniversite eğitimi olsaydı? Veya topraktan domates yetiştirmenin? Yaşamı ve düzeni sürdürmek için gerekli olan asıl kalifikasyon hangisidir?
Egonun Gizli Narsizmi ve İktidar Savaşları
Ego, bu sorulara genellikle “Onlar bilmez, ben bilirim” diyerek kestirme ve küçümseyici bir yanıt verir. Bize benzemeyeni, bizim standartlarımıza uymayanı ötekileştiririz. Ego her zaman kendine sadıktır ve sizi iyi hissettirmenin, bir başkasından üstün olduğunuzu fısıldamanın bir yolunu mutlaka bulur: “Ben daha üstünüm çünkü…”
Gelişmiş beyinlerimiz, bu tuzağın dışında kalmak için bir adım atmıyor, aksine onu besliyor. “Kaşını yaptır, en güzel sen ol”, “Gözlerin şöyle baksın” diyerek dışsal bir yarışın içine çekiliyoruz. Sürekli bir karşıtlık hali… Karşımızdakini yok etmeye, küçük görmeye ve en önemlisi gücü elimizde tutmaya çalışıyoruz.
Bu gizli güç savaşı, statüler değiştikçe farklı bir kılığa bürünüyor:
• Düşük Statüde: Fiziksel ve daha ilkel bir şiddet (tankla, topla, sözlü kaba kuvvetle) şeklinde vuku buluyor.
• Yüksek Statüde: Daha sofistike, psikolojik ve kurumsal bir hal alıyor.
Yetenek mi, Ahlak mı?
Peki, yetenek gerçekten bir üstünlük ölçütü müdür? Vahşi doğada evet, belki güçlü olan hayatta kalır. Lakin insani değerler; öğrenilmiş etik, ahlak ve sevgi ne olacak? Bunlar bir illüzyon mu? İçimizden gelen o sıcak, saf hisler yalan mı?
Kalpten Bakmak: Çıkış Yolu
Tüm bu soruların arayışında geldiğim nokta şurası: İlişkilerde egonun o sahte iktidar alanından çıkarak, eşit ve dengeli bir algıya geçmek. Bu da ancak kalpten; herkesin yolunun farklı bir yerden geçtiğini idrak etmekle mümkün.
Her insanın yeteneği, karşılaştığı koşullar, taşıdığı zorluklar ve kolaylıklar biriciktir. Gerçek kötüyü, narsistik programı ve yapay hiyerarşileri ayıklayabilirsek, kendimize ve karşımızdakine olan o sahte kalkanları indirmemiz de kolaylaşacaktır. Kim bilir, belki de asıl eşitlik, dışsal bir denklemi kurmak değil; herkesin biricik varoluşuna kalpten saygı duymakla başlar.
