Devlet kurumları, ilgili bakanlıkların tercihleri sonucu kendi hizmetini üreten yapılardan çıkarak dış tedarikçiye bağımlı pasif yapılara dönüştürüldü. Kurum içi kapasite büyütülmedi; uzmanlık aşındı; kritik fonksiyonlar özel aktörlere devredildi. Maliyet vatandaşa, kontrol ise dış yapıya geçti.
Sağlıkta tablo net. 2025 için yurtdışı tedavi sevklerine ayrılan 500 milyon TL, yurtiçi özel hastanelere ayrılan 1,25 milyar TL ile birlikte toplam 1,75 milyar TL’lik kamu kaynağı dışarıya akıyor. Sağlık Bakanlığı bütçesinin 12,8 milyar TL olduğu düşünülürse, bu aktarım kamuda kapasite inşa etmek yerine özel sektörü finanse ediyor. Sonuç: daha uzun randevu sırası, kamuya erişimde zorlanma, özel hastanelerde artan fark ücretleri.
Enerjide risk gözle görülür. Sayıştay bulgularına göre 2022’de yalnızca üç ayda ihalesiz yakıt alımı 54,3 milyon dolar (yaklaşık 1,9 milyar TL) seviyesine ulaştı. Ayrıca KIB-TEK, Sidereal davasında 343 bin dolar ödemeye mahkûm edildi; teminat yükleriyle toplam maliyet genişledi. Bu tutarlar tarifelere yansıtılarak hanelerin üzerine bindirildi. Kötü yönetişimin faturası pahalı elektriğe dönüştü; kamu zararı tüketiciye aktarıldı.
Telekomünikasyonda hükümet, fiber altyapıyı yaklaşık 100 milyon dolarlık yap-işlet-devret modeliyle 25 yıl süreyle dış aktöre devretmeye hazırlanıyor. Kısa vadede kamu kasasından kaynak çıkmıyor gibi görünse de uzun vadede gelir kontrolü, fiyatlandırma yetkisi ve altyapı egemenliği dışarıya kayıyor. İnternet fiyatları ve erişim koşulları kamusal fayda yerine ticari önceliklerle belirlenecek.
Eğitimde durum benzer. Kamusal öğretmen açığı kapatılmadığı için derslik başına düşen öğrenci sayısı artıyor; altyapı yatırımları sınırlı kalıyor. 2024 verilerine göre, yıllık devlet okulu bütçesi yaklaşık 4,5 milyar TL seviyesinde. Buna rağmen 2024–2025 döneminde özel okullara giden öğrenci sayısının yüzde 20’nin üzerine çıktığı raporlanıyor; velilerin yıllık eğitim maliyeti ortalama 80–150 bin TL bandına taşınıyor. Kamu kapasitesinin güçlendirilmemesi, haneleri zorunlu şekilde özel eğitime yönlendiriyor. Sonuç: eğitim, gelir düzeyine göre ayrışıyor; kamusal eşitlik hedefi çökerken operasyonel yük vatandaşa devrediliyor.
Ulaşım tarafı atıl. 2024’te toplu taşıma için ayrılan pay 350 milyon TL’nin altında kaldı. Aynı yıl KKTC’de araç sayısı 400 bin adete yaklaştı; nüfus taşımacılığı özel araçlara bağımlı hâle getirildi. Kamusal sistem kurulmadığı için yurttaş akaryakıt, sigorta ve bakım maliyetlerini bireysel olarak üstleniyor. Bu, hane bütçesinde doğrudan yük. Dolaylı sonuç: devlet, hizmet üretmek yerine maliyeti vatandaşa havale eden bir aracıya dönüşüyor.
Bu beş alandaki örnekler toplamda yaklaşık 3,66 milyar TL büyüklüğünde doğrudan kaynak aktarımına işaret ediyor. Yıllar farklı olsa da yönelim sabit: kamu kaynağı kurum içi kapasiteyi büyütmek yerine dış yapılara gidiyor.
Sağlık → dış sevk ve özel fark ücretleri
Enerji → ihalesiz alım, davalar, pahalı elektrik
Telekom → gelir ve kontrolün devri (güvenlikten bahsedilmedi bile)
Eğitim → özel sektöre zorunlu yönelim
Ulaşım → maliyetin vatandaşa devri
Hepsinin sonucu ortak:
Daha pahalı hizmet, daha düşük kamu kapasitesi, daha yüksek bağımlılık.
Kurumlar, asli görevlerini yerine getiren yapılar olmaktan çıkarıldı; karar alma ve hizmet üretim kapasitesi özel aktörlere kaydı. Devlet düzenleyen olmaktan uzaklaşıp, devreden ve ödeyen aktöre dönüştü. Uzmanlık kaybı hızlandı; hesap verilebilirlik geriledi; şeffaflık zayıfladı.
Bu politikaların toplumsal refaha anlamlı katkı üretmediği açık. Kaynak ülke içinde kapasiteye dönüşmüyor; dışarı aktarılıyor.
