KKTC’de tavuk eti ve yumurta pazarının en büyük üreticileri arasında bulunan Kırnı Piliçleri’nin kamuoyuna sunduğu üretim bilgileri, tüketicilerin yanıt beklediği bir dizi soruyu beraberinde getiriyor.

Şirketin resmi internet sitesinin ürünler bölümünde tavukların yetiştirilme koşulları anlatılırken büyük harflerle “ANTİBİYOTİK KULLANILMADAN” ifadesine yer veriliyor. Aynı ifade şirketin ihracat sayfalarında da bulunuyor.

Ancak Kırnı Piliçleri’nin yine kendi resmi internet sitesindeki “Bilmek İstedikleriniz” bölümünde farklı bir açıklama bulunuyor.

“Gerekli durumlarda tedavi amaçlı kullanılıyor”

Şirket, “Piliçlerde antibiyotik kullanılıyor mu?” sorusuna verdiği yanıtta antibiyotiklerin büyüme ve gelişme amacıyla kullanılmadığını ancak “yalnızca gerekli durumlarda tedavi amaçlı” kullanıldığını belirtiyor.

Aynı açıklamada kullanılan antibiyotiklerin piliçler için ruhsatlı olduğu, veteriner hekim reçetesiyle ve teknik personel tarafından uygulandığı; antibiyotik verilen piliçlerin ise arınma süresi tamamlanmadan kesilmediği ifade ediliyor.

Bu iki açıklama arasında önemli bir iletişim sorunu ortaya çıkıyor.

Bir tarafta tüketiciye doğrudan “antibiyotik kullanılmadan” mesajı verilirken, diğer tarafta üretim sürecinde tedavi amacıyla antibiyotik kullanımının mümkün olduğu kabul ediliyor.

Dolayısıyla şirketin “antibiyotik kullanılmadan” ifadesiyle tam olarak neyi kastettiğini açıklaması gerekiyor. Bu ifade, “büyütme amacıyla antibiyotik kullanılmıyor” anlamında mı kullanılıyor, yoksa tüketiciye üretimin hiçbir aşamasında antibiyotik kullanılmadığı mesajı mı veriliyor?

Güncel antibiyotik kullanım verileri açıklanacak mı?

Kırnı Piliçleri’nin kendi açıklamasına göre antibiyotik kullanımı veteriner kontrolünde gerçekleştiriliyor ve arınma süreleri uygulanıyor. Ancak kamuoyuna açık sayfalarda kaç sürüde tedavi amaçlı antibiyotik kullanıldığı, hangi aktif maddelerin kullanıldığı veya son dönemde gerçekleştirilen antibiyotik kalıntı analizlerinin sonuçlarına ilişkin ayrıntılı bir veri yer almıyor.

Ayda yüz binlerce tavuğun üretildiği böylesi büyük ölçekli bir sistemde tüketici açısından temel soru şu: Son bir yılda kaç sürü antibiyotik tedavisi gördü ve piyasaya sunulan ürünlerde kaç kalıntı analizi gerçekleştirildi?

Şirketin güncel rakamları yayımlaması, “antibiyotiksiz” ifadesinin hangi üretim standardını tarif ettiğini de netleştirebilir.

Ayda 1 milyon tavuk, 7,5 milyon yumurta

Kırnı’nın kendi internet sitesinde yer alan verilere göre işletmenin ölçeği oldukça büyük.

Şirket; aylık 3 milyon damızlık yumurta, 1 milyon civciv, 1 milyon etlik tavuk yetiştirme ve 1 milyon tavuk kesim kapasitesi bulunduğunu açıklıyor. Yumurtacılık tesisinin kapasitesinin ise aylık 7,5 milyon sofralık yumurta olduğu belirtiliyor.

Kırnı’nın entegre yapısı yalnızca tavuk ve yumurtayla da sınırlı değil. Şirket bünyesinde yem fabrikası da bulunuyor. Kırnı’nın resmi sitesinde ana şirket Mustafa Hacıali İşletmeleri için hayvan yemi sektöründe “pazar hakimiyetini korumaktadır” ifadesi kullanılıyor.

Rekabet Kurulu geçmişte “hâkim konumun kötüye kullanıldığına” karar verdi

Kırnı Piliçleri’nin pazar gücü konusu geçmişte KKTC Rekabet Kurulu’nun da gündemine geldi.

Rekabet Kurulu’nun 22 Eylül 2016 tarihli 89/2016 sayılı kararında, Mustafa Hacı Ali Ltd., diğer adıyla Kırnı Piliçleri’nin sofralık yumurta pazarında hâkim konumda olduğu sonucuna varıldı.

Kurul, Nisan 2010 döneminden itibaren açık viyol yumurta satışlarında gerçekleştirilen fiyat indirimlerinin süresi ile rakip teşebbüsün piyasadan çıkmasının ardından yapılan fiyat artışlarını değerlendirdi ve uygulamaların rakipleri dışlayıcı ve yıkıcı nitelikte olduğuna hükmetti.

Kararda şirketin hâkim konumunu kötüye kullanarak Rekabet Yasası’nın 6’ncı maddesini ihlal ettiği belirtildi ve 196 bin 915 TL idari para cezası verilmesine karar verildi.

Kurul ayrıca soruşturma sürecinde eksik veya yanıltıcı bilgi ve belge sunulduğu gerekçesiyle şirkete 39 bin 383 TL ayrı bir idari para cezası verilmesine de karar verdi.

Kanatlı yeminde yüzde 80-89 pazar payı tespiti yapılmıştı

Aynı Rekabet Kurulu kararında yer alan ve KKTC Hayvancılık Dairesi verilerine dayandırılan tabloda, Mustafa Hacı Ali Ltd.’nin 2009-2012 döneminde konsantre kanatlı yemi pazarındaki payının yüzde 80-89 aralığında olduğu kaydedildi.

Ancak bu verinin altını özellikle çizmek gerekiyor: Bu oran güncel değil. 2009-2012 dönemine ait verilerin 2026 yılı pazar yapısını gösterdiğini söylemek mümkün değil.

Bu nedenle bugün yanıtlanması gereken bir diğer soru da Kırnı Piliçleri ve bağlı şirketlerin tavuk eti, yumurta, civciv ve kanatlı yemi piyasalarındaki güncel pazar paylarının ne olduğu.

İnternet sitesinde yürürlükten kalkmış ISO standardı

Şirketin internet sitesinde dikkat çeken bir diğer ayrıntı ise kalite sertifikalarıyla ilgili.

Kırnı Piliçleri’nin “Bilmek İstedikleriniz” sayfasında tesislerin ISO 22000:2005, ISO 9001:2015 ve TSE sertifikalarına sahip olduğu belirtiliyor.

Ancak Uluslararası Standardizasyon Örgütü’nün (ISO) resmi kayıtlarına göre ISO 22000:2005 standardı 18 Haziran 2018 tarihinde yürürlükten kaldırıldı ve yerine ISO 22000:2018 standardı getirildi. ISO ayrıca 2018 versiyonu yayımlandığında sertifikalı kuruluşlara yeni standarda geçiş için üç yıllık süre verildiğini açıklamıştı.

Bu durum Kırnı’nın bugün geçerli bir ISO 22000 sertifikasının bulunmadığı anlamına gelmiyor. Şirketin internet sitesindeki bilgi güncellenmemiş olabilir. Ancak tüketiciye güncel bilgi verilmesi açısından mevcut ISO 22000 sertifikasının hangi versiyona ait olduğu, hangi kuruluş tarafından verildiği ve geçerlilik tarihinin ne olduğu açıklığa kavuşturulmayı bekliyor.

Kırnı’dan yanıt bekleyen sorular

Ortaya çıkan tablo Kırnı Piliçleri açısından üç temel başlıkta şeffaflık ihtiyacını gündeme getiriyor: “Antibiyotik kullanılmadan” ifadesinin kapsamı, güncel kalite sertifikaları ve şirketin bugünkü pazar payları.

Özellikle milyonlarca adetlik üretim kapasitesine sahip ve KKTC’nin temel gıda piyasasında önemli konumda bulunan bir işletme açısından bu bilgilerin kamuoyuyla açık, ölçülebilir ve güncel biçimde paylaşılması önem taşıyor.

Kırnı Piliçleri’ne yöneltilmesi gereken temel sorular ise net: Son 12 ayda kaç sürüde antibiyotik kullanıldı? Kaç kalıntı analizi yapıldı ve sonuçları ne oldu? “Antibiyotik kullanılmadan” ifadesi neden kullanılıyor? Güncel ISO 22000 sertifikası hangi standarda ait? Şirketin 2026 itibarıyla tavuk eti, yumurta, civciv ve kanatlı yemi piyasalarındaki pazar payları ne kadar?

KAYNAKLAR

1. Kırnı Piliçleri – Ürünler: Şirketin “ANTİBİYOTİK KULLANILMADAN” ifadesinin yer aldığı resmi ürün sayfası. Kırnı Piliçleri – Ürünler

2. Kırnı Piliçleri – Bilmek İstedikleriniz: Tedavi amaçlı antibiyotik kullanımı ve ISO 22000:2005 açıklamalarının yer aldığı şirket sayfası. Kırnı Piliçleri – Bilmek İstedikleriniz

3. Kırnı Piliçleri – Tesisler: Tavuk, civciv, yumurta ve kesimhane kapasitesi ile yem sanayisine ilişkin şirket verileri. Kırnı Piliçleri – Tesisler

4. KKTC Rekabet Kurulu – 89/2016 sayılı karar: Mustafa Hacı Ali Ltd./Kırnı Piliçleri hakkında sofralık yumurta piyasasına ilişkin nihai Rekabet Kurulu kararı. Rekabet Kurulu 89/2016 Kararı

5. Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO): ISO 22000:2005 standardının geri çekildiğini ve ISO 22000:2018 ile değiştirildiğini gösteren resmi kayıt. ISO 22000:2005 resmi kaydı