Görüşmeye; Bangladeş Topluluk Lideri Muhammed İsmail Bhuiyan, KKTC Türkmen Kardeşlik ve Dayanışma Derneği Başkanı Baytyyar Gadayev, Pakistan Birlik ve Kültür Derneği’nden Nawaz Muhammed ve Kuzey Kıbrıs Özbekler Derneği Başkanı Umirzok Nematov katıldı.

Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman ile gerçekleştirilen görüşmede, KKTC’de yaşayan üçüncü ülke uyrukluların karşılaştığı ortak sorunlar ve bunlara yönelik somut çözüm önerileri aktarıldı. İstihdam başlığı ise yalnızca yabancı çalışanlar açısından değil, ülkedeki tüm işsizlerin ve iş arayanların yararına olacak daha geniş bir çalışma politikası kapsamında ele alındı.

ANA TALEP: ÖNCE ÜLKEDEKİ İŞ GÜCÜ DEĞERLENDİRİLSİN

Görüşmenin ana gündemini, KKTC’ye yeni yabancı iş gücü getirilmeden önce ülkede halihazırda bulunan iş gücünün değerlendirilmesi oluşturdu.

Bu kapsamda yalnızca yabancıların değil, iş arayan KKTC yurttaşları ile ülkede yasal olarak yaşayan ve çalışma hakkı bulunan yabancıların da ortak bir sistem içerisinde işverenlerle buluşturulması gerektiği belirtildi.

Çalışma Dairesi verilerine göre geçmişte iş arayanlarla işverenleri buluşturan İş-Bul sisteminin etkinliği yıllar içinde ciddi biçimde geriledi. 2017’de sistem üzerinden 2 bin 353 kişi işe yerleştirilirken, bu rakam 2022’de 15, 2023’ün ilk sekiz ayında ise yalnızca 14 kişi oldu.

Görüşmede, yurt dışından yeni işçi getirilmeden önce ülkedeki mevcut iş gücünün meslek, deneyim ve becerilerinin belirlenmesi gerektiği ifade edildi. İş-Bul sisteminin ücretsiz, dijital ve çok dilli hale getirilerek iş arayan yurttaşlar ve yabancılar ile işverenlerin doğrudan eşleştirilmesi önerildi.

Talebin yabancı iş gücünün tamamen engellenmesi olmadığı; gerçek ihtiyaç ortaya konmadan yeni işçi getirilmesinin önüne geçilmesi ve öncelikle ülkede bulunan iş gücünün değerlendirilmesi olduğu vurgulandı.

TÜRKÇE BİLMEYEN ÇOCUKLAR OKUL DIŞINDA KALMASIN

Görüşmede üçüncü ülke uyruklu ailelerin çocuklarının eğitime erişiminde yaşadığı sorunlar da gündeme getirildi.

KKTC Anayasası’nın 59. maddesinin vatandaşlık ayrımı yapmadan her çocuk için 15 yaşına kadar zorunlu, 18 yaşına kadar ücretsiz eğitim öngördüğüne dikkat çekildi.

KTÖS’ün 30 Ocak 2023’te 45 okulda yaptığı araştırmada, 33 farklı ülkeden ana dili Türkçe olmayan 768 öğrenci tespit edildiği belirtildi.

Türkçe bilmeyen çocukların okul dışında bırakılması yerine, okula devam ederken dili öğrenebilecekleri ücretsiz dijital Türkçe eğitim sistemi önerildi. Türkiye’de üniversiteler tarafından geliştirilen oyun, görsel, ses ve mobil uygulama temelli Türkçe öğretim çalışmalarının KKTC’ye düşük maliyetle uyarlanabileceği ifade edildi.

İHTİYAT SANDIĞI VE BEYAZ KİMLİK

Üçüncü ülke uyruklu çalışanların İhtiyat Sandığı kapsamından çıkarılmasının yarattığı ekonomik güvence kaybı da Cumhurbaşkanı Erhürman’a aktarıldı.

İhtiyat Sandığı’nın yabancı çalışan açısından yalnızca bir kesinti olmadığı, çalıştığı süre boyunca kendi adına oluşan bir birikim ve güvence sağladığı vurgulandı. Üçüncü ülke uyruklu çalışanların yeniden İhtiyat Sandığı kapsamına alınmasının değerlendirilmesi istendi.

Beyaz Kimlik koşullarının da uzun yıllardır yasal ve kayıtlı çalışan kişilerin ülkedeki emeğini ve ikamet süresini koruyacak şekilde ele alınması gerektiği belirtildi.

İş değişikliği sırasında yaşanan zorunlu giriş-çıkış işlemleri ile Metehan Sınır Kapısı üzerinden bu işlemlerin yapılamamasının özellikle düşük ücretli üçüncü ülke çalışanları üzerinde yarattığı ekonomik yük de gündeme getirildi.

CENAZELER YARDIM KAMPANYALARINA BIRAKILMASIN

Üçüncü ülke uyruklu çalışanların hayatını kaybetmesi halinde cenazelerinin ülkelerine gönderilmesinde yaşanan maddi ve idari sorunlar da görüşmede ele alındı.

73/2007 Sosyal Güvenlik Yasası’nın 103. maddesi kapsamında verilen cenaze yardımının mevcut asgari ücret üzerinden yaklaşık 21 bin TL olduğu, buna karşılık özellikle üçüncü ülke vatandaşlarının cenazelerinin ülkelerine gönderilmesinin yaklaşık 2 bin Euroya, yani 110 bin TL’nin üzerine çıkabildiği belirtildi.

Aradaki farkın ailelerin, işverenlerin veya yardım kampanyalarının üzerine kalmaması için standart cenaze nakil protokolü ile zorunlu sigorta veya işveren teminatı oluşturulması önerildi.

CUMHURBAŞKANLIĞI BÜNYESİNDE TEK DİJİTAL KAPI

Görüşmede son olarak üçüncü ülke uyrukluların farklı kamu kurumları arasında yaşadığı başvuru ve iletişim sorunlarına karşı Cumhurbaşkanlığı bünyesinde çok dilli dijital başvuru ve koordinasyon sistemi oluşturulması önerildi.

Sistemin yeni ve büyük bir fiziki kurum şeklinde kurulmasına gerek olmadığı; üçüncü ülke uyrukluların sorunlarını kendi dillerinde aktarabilecekleri, başvuruların Çalışma, İçişleri, Eğitim, Sosyal Sigortalar ve diğer ilgili kurumlara yönlendirilebileceği dijital bir yapı oluşturulabileceği ifade edildi.

Kıbrıs Türk Barolar Birliği ile yapılacak bir protokolle hukuki desteğe ihtiyaç duyan kişilerin ücretsiz ilk danışmanlık hizmetine yönlendirilmesi de öneriler arasında yer aldı.

Görüşmede ortaya konulan yaklaşımın temelini, KKTC’ye gerçek ihtiyaç belirlenmeden sürekli yeni yabancı iş gücü getirmek yerine ülkedeki mevcut iş gücünün değerlendirilmesi; üçüncü ülke uyrukluların ise eğitim, çalışma hayatı, sosyal güvence, hukuki statü ve kamu hizmetlerine erişimde yaşadığı sorunların daha düzenli ve yönetilebilir bir sistem içerisinde çözülmesi oluşturdu.