Ana SayfaDiğerleri TV Programı1. Sezon3 ncü Ülke Vatandaşlarına Yönelik Çalışma İzinleri Kısıtlamaları

3 ncü Ülke Vatandaşlarına Yönelik Çalışma İzinleri Kısıtlamaları

Genç TV’de Elif Evrensel’in sunduğu Diğerleri programının bu haftaki konuğu, Bağımsızlık Yolu Mali Sekreteri MünürRahvancıoğlu oldu. Programda, üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik çalışma izni kısıtlamaları, işçi simsarlığı iddiaları, mevcut çalışanların yasal hakları, sektörel asgari ücret modeli, “tek sosyal güvenlik” uygulamasının çelişkileri, devlet–sermaye ilişkileri ve üçüncü ülke işçi ithalat zinciri ele alındı. Rahvancıoğlu, değerlendirmelerinde hem mevcut uygulamaların hukuki boyutuna hem de sermaye–emek ilişkilerindeki yapısal sonuçlarına dikkat çekti.

spot_imgspot_img
spot_imgspot_imgspot_imgspot_img
spot_imgspot_imgspot_imgspot_img
spot_imgspot_imgspot_imgspot_img
spot_imgspot_imgspot_imgspot_img
spot_img
spot_img
spot_img
spot_imgspot_imgspot_imgspot_img
  • Dikkat! Haber Türkçe, Urduca, Türkmence ve Bengalce olmak üzere 4 dilde yazılmış ve alt alta sunulmuştur.
  • توجہ! یہ خبر چار زبانوں — ترکی، اردو، ترکمان اور بنگالی — میں لکھی گئی ہے اور ترتیب وار نیچے پیش کی گئی ہے۔
  • Üns beriň! Habar Türkçe, Urdu dili, Türkmen dili we Bangladeş dili bolup 4 dilde ýazylan we aşak-aşak berlengörnüşde hödürlenendir.
  • সতর্কতা! সংবাদটি চারটি ভাষায় — তুর্কি, উর্দু, তুর্কমেন এবং বাংলা — লেখা হয়েছে এবং একের পর এক নিচে দেওয়া হয়েছে।

 

Genç TV’de Elif Evrensel’in sunduğu Diğerleri programının bu haftaki konuğu, Bağımsızlık Yolu Mali Sekreteri MünürRahvancıoğlu oldu. Programda, üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik çalışma izni kısıtlamaları, işçi simsarlığı iddiaları, mevcut çalışanların yasal hakları, sektörel asgari ücret modeli, “tek sosyal güvenlik” uygulamasının çelişkileri, devlet–sermaye ilişkileri ve üçüncü ülke işçi ithalat zinciri ele alındı. Rahvancıoğlu, değerlendirmelerinde hem mevcut uygulamaların hukuki boyutuna hem de sermaye–emek ilişkilerindeki yapısal sonuçlarına dikkat çekti.

 

“Bangladeş uyrukluların girişine ve çalışma iznine tamamen son verilmesi, Pakistan ve Türkmen vatandaşların sadece tarım, hayvancılık ve inşaat sektörlerinde çalışmasına izin verilmesi kararını nasıl değerlendiriyorsunuz?”

Kararların yasa değil, bakanlık kararnamesi düzeyinde idari tasarruf olduğunu, bugün alınan bir kararın yarın değiştirilebileceğini vurgulayan Rahvancıoğlu, gerekçesi veriye dayalı olarak açıklanmamış uygulamaların keyfiyete kapı araladığını söyledi. Bağımsızlık Yolu olarak, vatandaş işsizliği belirli bir seviyenin altına düşene kadar yeni çalışma izni verilmemesini savunduklarını, ancak halihazırda ülkede çalışanların haklarının korunmasının şart olduğunu belirtti. Mevcut uygulamanın, belirli ülke vatandaşlarını yalnızca beden gücüne dayalı işlerle sınırlandırdığını, bunun hem insan haklarına hem de eşit muamele ilkesine aykırı olduğunu ifade etti. İşverenlerin KKTC ve TC vatandaşlarını dil bilmeleri ve hak arama kapasitesine sahip olmaları nedeniyle daha az tercih ettiğini, dil bilmeyen ve dayanışma ağı kuramayan grupların ise “uysal” görülerek istihdam edildiğini söyledi. Bu tercihlerle sendikalaşma ihtimalinin bilinçli olarak engellendiğini vurguladı.

 

“Kaçakçılık iddiaları şirketler üzerinden nasıl işliyor? Burada asıl sorumluluk kimde?”

İşçi simsarlığına da değinen Rahvancıoğlu, yasalarımıza göre yasak olmasına rağmen bu faaliyetin fiilen sürdürüldüğünü, yeterince kâr eden yasa dışı işlerin devlet içine sızmasının her yerde görülen bir olgu olduğunu ifade etti. KKTC’ye gelen her işçinin mutlaka bir yerli ortakla kurulan şirket üzerinden geldiğini, dolayısıyla sorumluluğun yerli sermayedarda olduğunu söyledi. Devletin, şirketleri denetlemek yerine ülkeye giriş yasağı koyarak kolaycı bir yol izlediğini belirtti.

 

“Halihazırda çalışan ama sektör kısıtlamasına uymayan kişiler, izinleri bitince ne olacak?”

Mevcut çalışanların durumuna ilişkin olarak, çalışma izni biten ve belirlenen sektör dışında çalışan üçüncü ülke vatandaşlarının izinlerinin yenilenmeyeceğini hatırlatan Rahvancıoğlu, işverenlerin işçinin kıdemine göre yasal ihbar sürelerine uymak zorunda olduğunu söyledi. 6 aya kadar 1 hafta, 6 ay–1 yıl arası 3 hafta, 1–2 yıl arası 4 hafta, 2–5 yıl arası 5 hafta, 5 yıl üzeri 6 hafta önce ihbar yapılması gerektiğini belirtti. Bu sürelerin ihlali halinde ihbar tazminatı ödenmesi gerektiğini, kıdem tazminatı hakkı doğmadığını ifade etti. Ayrıca, işverenin 3 ay üst üste sosyal sigorta yatırmaması halinde işçinin bir yılı doldurmadan da yatay geçiş hakkı bulunduğunu hatırlattı. Ancak bu hakkın tazminat sağlamadığını, sendika desteği olmayan işçiler için dava açmanın mali açıdan zor olduğunu ekledi.

 

“Sektörel asgari ücret modeli, çalışma barışını ve eşit ücret ilkesini nasıl etkiler?”

Sektörel asgari ücret modelini değerlendiren Rahvancıoğlu, KKTC ekonomisinin sektörel örgütlenmiş bir yapıya sahip olmadığını, bu modelin bilimsel değil sermaye çıkarlarına göre tasarlandığını söyledi. Ulusal asgari ücretten belirli oranlarda (%20–%40) kesinti yapılarak sektörlere göre düşük ödeme öngörüldüğünü, yabancı uyruklulara düşük ücret modelinin de bununla harmanlandığını belirtti. Barınma ve gıda masrafı bahanesinin gerçekçi olmadığını, işverenlerin bu hizmetleri piyasa koşullarında sağlayamayacağını, asıl amacın kesinti tutarını cebine koymak olduğunu ifade etti. Bu modelin, asgari ücreti fiilen “azami ücret” haline getireceğini ve üçüncü ülke işçilerin sayısını azaltmak yerine artıracağını vurguladı.

 

Tek Sosyal Güvenlik ve Göç Yasası Üzerine Eleştiri

Rahvancıoğlu, sektörel asgari ücret tartışmasını geçmişte “tek sosyal güvenlik” adıyla getirilen yasal düzenleme ile kıyasladı. O dönem kamuoyuna “kamu–özel ayrımını ortadan kaldırıyoruz” söylemiyle sunulan düzenlemenin gerçekte sistemi dört ayrı kategoriye böldüğünü anlattı: tek sosyal güvenlik öncesi kamu çalışanları, sonrası kamu çalışanları, özel sektörün eski yasaya tabi olanları ve yeni yasaya tabi olanlar. Bu durumun kamu ve özel çalışanlar arasında ciddi hak farkları doğurduğunu, sermayenin kavramları tersine çevirerek kendi lehine kullandığını vurguladı.

 

Devlet–Sermaye İlişkisi ve Gerçek İktidar

“Hükümete değil, iktidara talibiz” diyen Rahvancıoğlu, gerçek gücün bakanlıklarda değil enerji, ulaşım, eğitim, sağlık ve finans sektörlerini kontrol eden sermaye gruplarında olduğunu ifade etti. Bakanların yalnızca yetki kağıdı taşıyan isimler olduğunu, esas karar ve yönlendirme gücünün büyük sermaye çevrelerinde toplandığını söyledi.

 

Üçüncü Ülke İşçi İthalat Zinciri

Üçüncü ülke vatandaşlarının kendi imkanlarıyla gelmediklerini, tıpkı üniversitelerin farklı ülkelerden öğrenci toplamak için temsilci göndermesi gibi, işverenlerin acenteler aracılığıyla işçi “ithal” ettiğini anlattı. Bu nedenle, ucuz işçi maliyeti sağlandığında talebin artacağını ve uygulamanın üçüncü ülke işçi sayısını azaltmak yerine iki–üç katına çıkaracağını söyledi.

 

“Bu model uygulamaya girerse ne olur?”

Rahvancıoğlu, düzenlemenin hayata geçmesi halinde kısa sürede üçüncü ülke işçi sayısının artacağını, kayıt dışılığın yükseleceğini ve işverenlerin ucuz işgücü için yerli yerine yabancı tercih edeceğini vurguladı. “Bu uygulama hayata geçtiğinde 3 ay içinde sonuçlarını göreceğiz” diyerek uyardı.

 

Bilgilendirme Notu:
Bu program, üçüncü ülke vatandaşlarına yönelik çalışma izni kısıtlamaları ve sektörel asgari ücret modeli tartışmaları, “konaklama ve yemek sağlanması halinde ücrette indirim” düzenlemesi kesinleşmeden önce çekilmiştir. Programın çekildiği tarihte, bu kesinti oranının %30 olarak uygulanması beklentisi vardı. Ancak bu oran %40 olarak belirlenmiştir.

 

**********

 

اس ہفتے، جینچ ٹی وی پر ایلیف ایورنسیل کے پیش کردہ پروگرام “دیگرلیری” میں مہمان کے طور پر “باعزادی یولو” کے مالی سیکریٹری منور راہوانجیاولو شریک ہوئے۔ پروگرام میں تیسرے ملک کے شہریوں کے لیے ورک پرمٹ کی پابندیاں، مزدور دلالی کے الزامات، موجودہ کارکنوں کے قانونی حقوق، شعبہ وار کم از کم اجرت کا ماڈل، “یکساں سوشیل سکیورٹی” کے تضادات، ریاست–سرمایہ تعلقات اور تیسرے ملک کے مزدوروں کی درآمد کا سلسلہ زیر بحث آیا۔ راہوانجیاولو نے اپنی گفتگو میں موجودہ پالیسیوں کے قانونی پہلوؤں اور سرمایہ–محنت تعلقات کے ساختی اثرات پر روشنی ڈالی۔

“بنگلہ دیشی شہریوں کے داخلے اور ورک پرمٹ پر مکمل پابندی، پاکستانی اور ترکمان شہریوں کو صرف زراعت، لائیو اسٹاک اور تعمیرات میں کام کی اجازت کے فیصلے کو آپ کیسے دیکھتے ہیں؟”
راہوانجیاولو نے واضح کیا کہ یہ فیصلے قانون نہیں بلکہ وزارتی حکمنامے کی سطح کے انتظامی اختیارات ہیں، جو آج بدلے جائیں تو کل بھی تبدیل ہو سکتے ہیں۔ انہوں نے کہا کہ وجوہات اعداد و شمار پر مبنی طور پر بیان نہیں کی گئیں، جس سے من مانی فیصلوں کا راستہ کھلتا ہے۔ باعزادی یولو کے طور پر وہ اس وقت تک نئے ورک پرمٹ دینے کے مخالف ہیں جب تک مقامی بیروزگاری ایک خاص سطح سے نیچے نہ آ جائے، لیکن جو لوگ پہلے سے ملک میں کام کر رہے ہیں، ان کے حقوق کا تحفظ ضروری ہے۔ موجودہ پالیسی بعض ملکوں کے شہریوں کو صرف جسمانی محنت پر مبنی شعبوں تک محدود کرتی ہے، جو انسانی حقوق اور مساوی سلوک کے اصول کی خلاف ورزی ہے۔ آجر مقامی اور ترک شہریوں کو اس لیے کم ترجیح دیتے ہیں کہ وہ زبان جانتے ہیں اور اپنے حقوق کا مطالبہ کر سکتے ہیں، جبکہ زبان نہ جاننے والے اور باہمی تعاون کے نیٹ ورک سے محروم گروپ “مطیع” سمجھے جاتے ہیں۔ یہ حکمت عملی جان بوجھ کر یونین سازی کے امکانات کو روکتی ہے۔

“اسمگلنگ کے الزامات کمپنیوں کے ذریعے کیسے چلتے ہیں؟ اصل ذمہ دار کس پر ہے؟”
انہوں نے مزدور دلالی کے موضوع پر کہا کہ اگرچہ ہمارے قوانین کے مطابق یہ غیر قانونی ہے لیکن عملی طور پر جاری ہے۔ جہاں بھی غیر قانونی کاروبار اتنا منافع بخش ہو جائے، وہ ریاستی ڈھانچے میں داخل ہو جاتا ہے۔ ہر غیر ملکی مزدور لازمی طور پر ایک مقامی شراکت دار کے ساتھ قائم کردہ کمپنی کے ذریعے آتا ہے، اس لیے اصل ذمہ داری مقامی سرمایہ دار پر ہے۔ ریاست، کمپنیوں کی نگرانی کے بجائے ملک میں داخلے پر پابندی لگا کر آسان راستہ اختیار کرتی ہے۔

“جو لوگ پہلے سے کام کر رہے ہیں مگر شعبے کی پابندی کے مطابق نہیں ہیں، ان کے ورک پرمٹ ختم ہونے پر کیا ہوگا؟”
انہوں نے کہا کہ ورک پرمٹ ختم ہونے پر اور اگر کارکن مخصوص شعبوں کے باہر کام کر رہا ہے تو اس کا پرمٹ تجدید نہیں ہوگا۔ آجر قانونی نوٹس کی مدت کا پابند ہے: 6 ماہ تک کام کرنے والوں کے لیے 1 ہفتہ، 6 ماہ سے 1 سال تک 3 ہفتے، 1 سے 2 سال تک 4 ہفتے، 2 سے 5 سال تک 5 ہفتے، اور 5 سال سے زائد کے لیے 6 ہفتے قبل اطلاع دینا ضروری ہے۔ ان مدتوں کی خلاف ورزی پر نوٹس معاوضہ دینا ہوگا، لیکن سروس معاوضہ نہیں ملے گا۔ اگر آجر مسلسل 3 ماہ تک سوشیل سکیورٹی کی ادائیگی نہ کرے تو مزدور ایک سال پورا کیے بغیر بھی کام بدل سکتا ہے، مگر اس پر بھی معاوضہ نہیں ملتا اور یونین کے بغیر قانونی چارہ جوئی مہنگی ہے۔

“شعبہ وار کم از کم اجرت کا ماڈل، کام کے امن اور مساوی اجرت کے اصول پر کیسے اثر ڈالے گا؟”
راہوانجیاولو کے مطابق شمالی قبرص کی معیشت شعبہ وار منظم نہیں، یہ ماڈل سائنسی بنیادوں پر نہیں بلکہ سرمایہ دارانہ مفادات کے مطابق تیار کیا گیا ہے۔ قومی کم از کم اجرت سے مخصوص شرحوں (%20 تا %40) میں کٹوتی کر کے شعبہ وار کم اجرت دی جائے گی، اور غیر ملکی کارکنوں کے لیے کم اجرت کا ماڈل اس کے ساتھ ملایا جا رہا ہے۔ رہائش اور خوراک کی لاگت کا جواز حقیقت پسندانہ نہیں، آجر اس سہولت کو مارکیٹ لاگت پر فراہم نہیں کرے گا، اصل مقصد کٹوتی کی رقم اپنی جیب میں رکھنا ہے۔ اس ماڈل سے کم از کم اجرت دراصل “زیادہ سے زیادہ اجرت” بن جائے گی اور تیسرے ملک کے کارکنوں کی تعداد کم ہونے کے بجائے بڑھے گی۔

یکساں سوشیل سکیورٹی اور ہجرت کے قانون پر تنقید
انہوں نے اس بحث کو ماضی میں “یکساں سوشیل سکیورٹی” کے نام سے آنے والے قانون سے جوڑا، جو عوام کو یہ کہہ کر بیچا گیا تھا کہ سرکاری و نجی فرق ختم ہو جائے گا، مگر حقیقت میں اس نے نظام کو چار الگ زمروں میں بانٹ دیا۔ اس سے سرکاری اور نجی کارکنوں میں بڑے حقوقی فرق پیدا ہوئے اور سرمایہ داروں نے اصطلاحات کو اپنے فائدے میں استعمال کیا۔

ریاست–سرمایہ تعلقات اور اصل اقتدار
“ہم حکومت نہیں، اقتدار کے خواہشمند ہیں” کہتے ہوئے انہوں نے کہا کہ اصل طاقت وزارتوں میں نہیں بلکہ توانائی، ٹرانسپورٹ، تعلیم، صحت اور مالیاتی شعبے کو کنٹرول کرنے والے سرمایہ گروپوں کے پاس ہے۔ وزراء محض اختیارات کا کاغذ رکھنے والے ہیں، اصل فیصلے اور سمت متعین کرنے کی قوت بڑے سرمایہ کار حلقوں کے پاس ہے۔

تیسرے ملک کے کارکنوں کی درآمد کا سلسلہ
راہوانجیاولو نے کہا کہ یہ کارکن اپنی مرضی سے نہیں آتے بلکہ یونیورسٹیوں کی طرح جو بیرون ملک نمائندے بھیج کر طلبہ بھرتی کرتی ہیں، آجر ایجنسیوں کے ذریعے مزدور “درآمد” کرتے ہیں۔ جب کم لاگت کا مزدور دستیاب ہوگا تو طلب بڑھے گی اور یہ پالیسی تیسرے ملک کے کارکنوں کی تعداد کو کم کرنے کے بجائے دو یا تین گنا کر دے گی۔

“یہ ماڈل نافذ ہوا تو کیا ہوگا؟”
انہوں نے خبردار کیا کہ اس ماڈل کے نفاذ کے بعد جلد ہی تیسرے ملک کے کارکنوں کی تعداد بڑھے گی، غیر رسمی کام بڑھے گا، اور آجر سستے مزدور کے لیے مقامی کے بجائے غیر ملکی کو ترجیح دے گا۔ “یہ پالیسی نافذ ہونے کے 3 ماہ میں نتائج سامنے آئیں گے”۔

اطلاعی نوٹ:
یہ پروگرام اس وقت ریکارڈ کیا گیا جب تیسرے ملک کے شہریوں کے لیے ورک پرمٹ کی پابندیاں اور شعبہ وار کم از کم اجرت کا ماڈل زیر بحث تھے اور “رہائش اور خوراک فراہم کرنے کی صورت میں اجرت میں کمی” کی تجویز ابھی حتمی نہیں ہوئی تھی۔ پروگرام کی ریکارڈنگ کے وقت اس کمی کی شرح %30 متوقع تھی، لیکن بعد میں یہ شرح %40 مقرر کی گئی۔

**********

Genç TV-de Elif Evrensel alyp barýan “Diğerleri” atly gepleşigiň bu hepdäki myhmany, Bağımsızlık Yolu guramasynyň Maliýe sekretary Münür Rahvancıoğlu boldy.
Gepleşikde üçünji ýurt raýatlaryna degişli iş rugsatnamalarynyň çäklendirilmegi, işçi dellallary baradaky aýyplamalar, häzirki wagtda zähmet çekýänleriň kanuny hukuklary, pudaklaýyn iň az zähmet haky modeli, “birleşdirilen sosial üpjünçilik” ulgamynyň gapma-garşylyklary, döwlet–kapital gatnaşyklary we üçünji ýurt işçileriniň getirilmegi meselesi ara alnyp maslahatlaşyldy. Rahvancıoğlu çykyşlarynda hem bar bolan çäreleriň hukuk taraplaryna, hem-de kapital–zähmet gatnaşyklaryndaky gurluşlaýyn netijelere ünsi çekdi.

“Bangladeş raýatlarynyň girişi we iş rugsadynyň düýbünden ýatyrylmagy, Päkistan we Türkmen raýatlarynyň diňe oba hojalygy, mallarçylyk we gurluşyk pudaklarynda işlemäge rugsat berilmegi baradaky karary nähili bahalandyryarsyňyz?”
Rahvancıoğlu bu kararlar kanun däl-de, ministrligiň kararnamasy derejesinde dolandyryş çözgüdi bolup durýandygyny, şu gün kabul edilen kararyň ertir üýtgedilip bilinjekdigini aýtdy. Sebäbi statistika ýa-da maglumatlara esaslanyp düşündirilmedik çäreleriň isleg boýunça ulanylyp bilinjekdigini nygtady. Bağımsızlık Yolu hökmünde, raýatlaryň işsizligi belli bir derejä çenli azalýança täze iş rugsatnamalarynyň berilmegine garşy durýandyklaryny, ýöne eýýäm ýurtda işleýänleriň hukuklarynyň goralmagynyň zerurdygyny aýtdy. Häzirki çäreleriň käbir ýurt raýatlaryny diňe fiziki güýje daýanýan işlere ugradýandygyny, munuň hem adam hukuklaryna, hem-de deň daraşmak ýörelgesine ters gelýändigini belledi. Iş berijileriň KKTC we Türkiýe raýatlaryny dil bilýändikleri we hukuklaryny talap edip bilýändikleri üçin az saýlaýandygyny, dili bilmeýän we özara goldaw ulgamy bolmadyk toparlaryň bolsa “uysal” hasap edilip işe alynýandygyny aýtdy. Bu usulyň bilkastlaýyn birleşikleşmegi öňüni alýandygyny nygtady.

“Adam söwdasy baradaky aýyplamalar kompaniýalaryň üsti bilen nähili işleýär? Asyl jogapkär kim?”
Ol işçi dellallary baradaky meselede, kanunlarymyza görä bu iş bikanun bolsa-da, amalda dowam edýändigini aýtdy. Her ýerinde bolşy ýaly, ýetdiginden girdeji getirýän bikanun işleriň döwlet içine syzýandygyny nygtady. KKTC-e gelen her işçi hökmany suratda ýerli şärigi bolan kompaniýanyň üsti bilen gelýär, şonuň üçin jogapkärçilik ýerli kapitalda. Döwlet kompaniýalary gözegçilik etmek ýerine, ýurda girişi gadagan edip ýeňil ýol saýlaýar.

“Häzirki wagtda işleýän, ýöne pudak çäklendirmesine laýyk gelmeýän adamlaryň rugsatnamasy gutaranda näme bolar?”
Ol aýtdy: iş rugsady gutaran we görkezilen pudaklaryň daşynda işleýän üçünji ýurt raýatlarynyň rugsatnamasy täzelenmez. Iş beriji işçiniň iş tejribesine görä kanuny duýduryş möhletine eýermäge borçly: 6 aýa çenli – 1 hepde, 6 aý–1 ýyl aralygy – 3 hepde, 1–2 ýyl – 4 hepde, 2–5 ýyl – 5 hepde, 5 ýyldan ýokary – 6 hepde öňünden habar bermeli. Bu möhletlere eýerilmese duýduryş kompensasiýasy tölenmeli, ýöne zähmet kompensasiýasy ýok. Iş beriji yzygiderli 3 aý sosial ätiýaçlandyrmany tölemese, işçi bir ýyly doldurmazdan işini üýtgedip biler, ýöne munuň üçin hem kompensasiýa ýok, birleşiksiz kazyýete ýüz tutmak gymmat.

“Pudaklaýyn iň az zähmet haky modeli, iş ýerindäki parahatçylyga we deň hak ýörelgesine nähili täsir eder?”
Rahvancıoğlu-nyň pikiriçe, KKTC ykdysadyýeti pudaklaýyn gurama ýok, bu model ylmy esasda däl-de, kapitalyň bähbitlerine görä düzülen. Milli iň az zähmet hakyndan belli möçberlerde (%20–%40) kesilip, pudaklara görä pes töleg göz öňünde tutulýar, daşary ýurt raýatlaryna pes hak tölemek modeli hem munuň bilen garyşdyrylýar. Ýaşaýyş we nahar çykdajylary baradaky bahana hakykata laýyk däl, iş berijiler bu hyzmatlary bazar şertlerinde hödürläp bilmez, esasy maksat kesilen puly öz jübüsine salmak. Bu model iň az zähmet hakyny hakykatda “iň ýokary hak” öwrer we üçünji ýurt işçileriniň sanyny azaltmak ýerine artdyrar.

Birleşdirilen Sosial Üpjünçilik we Migrasiýa Kanunyna tankyt
Ol bu gürrüňi geçmişde “birleşdirilen sosial üpjünçilik” ady bilen girizilen kanun bilen deňeşdirdi. Şonda jemgyýete “döwlet–hususy tapawudyny ýokedýäris” diýlip görkezilen düzenleme, hakykatda ulgamy dört tapawuda böldi: birleşdirilen sosial üpjünçilikden öňki döwlet işgärleri, soňky döwletiň işgärleri, hususy sektorň öňki kanuna degişli bolanlary we täze kanuna degişli bolanlary. Bu ýagdaý döwlet we hususy işgärleriň arasynda uly hukuk tapawudyny döretdi, kapital bolsa terminleri öz peýdasyna ulanyp başlady.

Döwlet–Kapital gatnaşyklary we hakyky güýç
“Biz hökümete däl, hakyky güýje dalaş edýäris” diýip, Rahvancıoğlu aýtdy, hakyky güýjüň ministrliklerde däl-de, energiýa, ulag, bilim, saglyk we maliýe pudaklaryny dolandyrýan kapital toparlarynda bolýandygyny. Ministrler diňe ygtyýarlyk kagyzyny saklaýan atlar, hakyky karar we ugrukdyrma güýji uly kapital toparlarynda.

Üçünji ýurt işçilerini getirme zynjyry
Rahvancıoğlu aýtdy: bu işçiler öz islegi bilen gelmeýärler, uniwersitetleriň dürli ýurtlardan talyp ýygnamak üçin wekilleri berişi ýaly, iş berijiler hem agentlikler arkaly işçileri “import” edýärler. Arzan işçi çykdajysy üpjün edilende isleg artýar we bu syýasat üçünji ýurt işçileriniň sanyny azaltman, iki–üç esse artdyrar.

“Bu model durmuşa geçirilse näme bolar?”
Ol duýdurdy: bu model durmuşa girizilse, gysga wagtda üçünji ýurt işçileriniň sany artar, bikanun iş köpelýär we iş berijiler arzan işçi üçin ýerli ýerine daşary ýurtdan gelýänleri saýlar. “Bu syýasat durmuşa gireninden 3 aý soň netijelerini göreris” diýdi.

Maglumat belligi:
Bu gepleşik, üçünji ýurt raýatlaryna degişli iş rugsatnamalarynyň çäklendirilmegi we pudaklaýyn iň az zähmet haky modeli baradaky jedeller, “ýaşaýyş we nahar üpjün edilse zähmet hakynda arzanladylma” düzgüni gutarnyklaşmanka ýazyga alnan. Gepleşigiň ýazyga alnanda bu arzanladylma möçberiniň %30 bolmagy garaşylýardy, emma soň bu möçber %40 diýip kesgitlenildi.

 

**********

জেনচ টিভিতে এলিফ এভরেনসেলের সঞ্চালনায় প্রচারিতদিয়েরলিরিঅনুষ্ঠানের এই সপ্তাহের অতিথি ছিলেনবাগিমসিজলিক ইয়োলুদলের অর্থসচিব মুনুর রাহভাঞ্জিওগ্লু।
অনুষ্ঠানে তৃতীয় দেশের নাগরিকদের জন্য কাজের অনুমতি সীমাবদ্ধতা, শ্রম দালালির অভিযোগ, বর্তমানে কর্মরতদের আইনি অধিকার, খাতভিত্তিক ন্যূনতম মজুরি মডেল, “একক সামাজিক সুরক্ষা” ব্যবস্থার বিরোধ, রাষ্ট্র–পুঁজি সম্পর্ক এবং তৃতীয় দেশের শ্রমিক আমদানির শৃঙ্খল নিয়ে আলোচনা হয়। রাহভাঞ্জিওগ্লু তাঁর মূল্যায়নে বর্তমান নীতির আইনি দিক ও পুঁজি–শ্রম সম্পর্কের কাঠামোগত প্রভাবের দিকে দৃষ্টি আকর্ষণ করেন।

বাংলাদেশি নাগরিকদের প্রবেশ কাজের অনুমতি সম্পূর্ণরূপে বাতিল, পাকিস্তানি তুর্কমেন নাগরিকদের কেবল কৃষি, পশুপালন নির্মাণ খাতে কাজের অনুমতি দেওয়ার সিদ্ধান্তকে আপনি কীভাবে মূল্যায়ন করেন?”
রাহভাঞ্জিওগ্লু বলেন, এই সিদ্ধান্ত আইন নয়, বরং মন্ত্রণালয়ের আদেশ স্তরের প্রশাসনিক পদক্ষেপ, যা আজ নেওয়া হলে আগামীকালও পরিবর্তন করা যেতে পারে। তিনি জোর দিয়ে বলেন, পরিসংখ্যান বা তথ্যভিত্তিক ব্যাখ্যা ছাড়া নেওয়া পদক্ষেপ স্বেচ্ছাচারিতার পথ খুলে দেয়। “বাগিমসিজলিক ইয়োলু” হিসেবে, নাগরিক বেকারত্ব একটি নির্দিষ্ট স্তরের নিচে না নামা পর্যন্ত নতুন কাজের অনুমতি দেওয়ার বিরোধিতা করেন, তবে যারা ইতিমধ্যেই দেশে কাজ করছেন, তাদের অধিকার সুরক্ষা অপরিহার্য। বর্তমান নীতি কিছু দেশের নাগরিকদের কেবল শারীরিক শ্রমের কাজে সীমাবদ্ধ করে, যা মানবাধিকার ও সমান আচরণের নীতির পরিপন্থী। নিয়োগকর্তারা KKTC ও তুরস্কের নাগরিকদের ভাষাজ্ঞান ও অধিকার দাবি করার সক্ষমতার কারণে কম পছন্দ করেন, আর যারা ভাষা জানেন না এবং পারস্পরিক সহযোগিতা নেটওয়ার্ক নেই, তাদের “অনুগত” ভেবে নিয়োগ দেন। এই কৌশল ইচ্ছাকৃতভাবে ইউনিয়ন গঠনের সম্ভাবনা রোধ করে।

মানব পাচারের অভিযোগ কোম্পানির মাধ্যমে কীভাবে চলে? আসল দায় কার?”
তিনি শ্রম দালালির বিষয়ে বলেন, আমাদের আইনে এটি নিষিদ্ধ হলেও বাস্তবে চলছে। যেখানে অবৈধ ব্যবসা যথেষ্ট মুনাফা আনে, সেখানে তা রাষ্ট্র কাঠামোতে প্রবেশ করে। প্রতিটি বিদেশি শ্রমিক অবশ্যই স্থানীয় অংশীদারের সঙ্গে প্রতিষ্ঠিত কোম্পানির মাধ্যমে আসে, তাই দায় স্থানীয় পুঁজিপতির। রাষ্ট্র কোম্পানির তত্ত্বাবধানের পরিবর্তে দেশে প্রবেশে নিষেধাজ্ঞা জারি করে সহজ পথ নেয়।

বর্তমানে কর্মরত কিন্তু খাত সীমাবদ্ধতার সঙ্গে মিল নেই এমন ব্যক্তিদের অনুমতি শেষ হলে কী হবে?”
তিনি বলেন, যার কাজের অনুমতি শেষ এবং নির্দিষ্ট খাতের বাইরে কাজ করছে, তার অনুমতি নবায়ন হবে না। নিয়োগকর্তা কর্মীর চাকরির মেয়াদের ভিত্তিতে আইনি নোটিশ সময় মেনে চলতে বাধ্য: ৬ মাস পর্যন্ত – ১ সপ্তাহ, ৬ মাস–১ বছর – ৩ সপ্তাহ, ১–২ বছর – ৪ সপ্তাহ, ২–৫ বছর – ৫ সপ্তাহ, ৫ বছরের বেশি – ৬ সপ্তাহ আগে জানাতে হবে। এই সময় না মানলে নোটিশ ক্ষতিপূরণ দিতে হবে, তবে সার্ভিস ক্ষতিপূরণ নেই। নিয়োগকর্তা টানা ৩ মাস সামাজিক নিরাপত্তা প্রদান না করলে কর্মী এক বছর পূর্ণ না করেও চাকরি বদলাতে পারে, কিন্তু এর জন্যও ক্ষতিপূরণ নেই এবং ইউনিয়ন ছাড়া মামলা করা ব্যয়বহুল।

খাতভিত্তিক ন্যূনতম মজুরি মডেল, কর্মস্থলের শান্তি সমান মজুরির নীতিতে কী প্রভাব ফেলবে?”
রাহভাঞ্জিওগ্লুর মতে, KKTC অর্থনীতি খাতভিত্তিকভাবে সংগঠিত নয়, এই মডেল বৈজ্ঞানিক ভিত্তিতে নয় বরং পুঁজির স্বার্থে তৈরি। জাতীয় ন্যূনতম মজুরি থেকে নির্দিষ্ট হারে (%২০–%৪০) কেটে খাতভিত্তিক কম মজুরি দেওয়া হবে, বিদেশি নাগরিকদের জন্য কম মজুরির মডেলও এর সঙ্গে মিশ্রিত হবে। বাসস্থান ও খাবারের খরচের অজুহাত বাস্তবসম্মত নয়, নিয়োগকর্তারা এই সেবা বাজারদরে দিতে পারবেন না, আসল লক্ষ্য কাটা টাকা নিজের পকেটে রাখা। এই মডেল ন্যূনতম মজুরিকে কার্যত “সর্বোচ্চ মজুরি” বানাবে এবং তৃতীয় দেশের শ্রমিকের সংখ্যা কমার বদলে বাড়াবে।

একক সামাজিক সুরক্ষা অভিবাসন আইনের সমালোচনা
তিনি এই বিতর্ককে অতীতে “একক সামাজিক সুরক্ষা” নামে আনা আইনের সঙ্গে তুলনা করেন। তখন জনগণকে বলা হয়েছিল “সরকারি–বেসরকারি বিভাজন দূর করছি”, কিন্তু বাস্তবে এই ব্যবস্থা চারটি আলাদা শ্রেণিতে বিভক্ত করে: একক সামাজিক সুরক্ষার আগে সরকারি কর্মচারী, পরে সরকারি কর্মচারী, বেসরকারি খাতের পুরনো আইনের অধীনে থাকা, এবং নতুন আইনের অধীনে থাকা। এতে সরকারি ও বেসরকারি কর্মীদের মধ্যে বড় আইনি পার্থক্য তৈরি হয়, আর পুঁজি তার সুবিধার্থে শব্দ ব্যবহার করে।

রাষ্ট্রপুঁজি সম্পর্ক প্রকৃত ক্ষমতা
“আমরা সরকারে নয়, ক্ষমতায় আসতে চাই” বলে রাহভাঞ্জিওগ্লু জানান, প্রকৃত ক্ষমতা মন্ত্রণালয়ে নয় বরং জ্বালানি, পরিবহন, শিক্ষা, স্বাস্থ্য ও আর্থিক খাত নিয়ন্ত্রণকারী পুঁজি গোষ্ঠীর হাতে। মন্ত্রীরা কেবল কর্তৃত্বপত্র বহনকারী নাম, আসল সিদ্ধান্ত ও দিকনির্দেশের ক্ষমতা বড় পুঁজি গোষ্ঠীর হাতে।

তৃতীয় দেশের শ্রমিক আমদানির শৃঙ্খল
রাহভাঞ্জিওগ্লু বলেন, এই শ্রমিকরা নিজের ইচ্ছায় আসে না, যেমন বিশ্ববিদ্যালয় বিদেশ থেকে ছাত্র সংগ্রহে প্রতিনিধি পাঠায়, তেমনই নিয়োগকর্তারা এজেন্সির মাধ্যমে শ্রমিক “আমদানি” করে। সস্তা শ্রমিকের খরচ নিশ্চিত হলে চাহিদা বাড়ে, আর এই নীতি তৃতীয় দেশের শ্রমিকের সংখ্যা কমানোর বদলে দুই–তিন গুণ বাড়াবে।

এই মডেল কার্যকর হলে কী হবে?”
তিনি সতর্ক করে বলেন, এই মডেল কার্যকর হলে অল্প সময়ে তৃতীয় দেশের শ্রমিকের সংখ্যা বাড়বে, অবৈধ কাজ বাড়বে, আর নিয়োগকর্তারা সস্তা শ্রমের জন্য স্থানীয়ের বদলে বিদেশিকে বেছে নেবে। “এই নীতি কার্যকর হওয়ার ৩ মাসের মধ্যে ফলাফল দেখব” বলেন তিনি।

তথ্য নোট:
এই অনুষ্ঠান তৃতীয় দেশের নাগরিকদের জন্য কাজের অনুমতি সীমাবদ্ধতা এবং খাতভিত্তিক ন্যূনতম মজুরি মডেল নিয়ে আলোচনাকালে, “বাসস্থান ও খাবার দেওয়া হলে মজুরিতে ছাড়” নিয়ম চূড়ান্ত হওয়ার আগে রেকর্ড করা হয়েছিল। অনুষ্ঠান রেকর্ডের সময় এই ছাড়ের হার %৩০ হওয়ার প্রত্যাশা ছিল, কিন্তু পরে এই হার %৪০ নির্ধারণ করা হয়েছে।

 

İLGİLİ HABERLER

CEVAP VER

Lütfen yorumunuzu giriniz!
Lütfen isminizi buraya giriniz

POPÜLER HABERLER

En Son Yorumlar